ویژه مربیان پیش‌دبستانی

مفاهیم تربیت دینی کودکان

تربیت دینی و اموزش تعالیم اسلامی با ید اهسته ولی پیوسته باشد ونباید در اموزش بر او سخت گرفت وتکالیف دشوار از او خواست .

امام باقر (ع) به نقل از رسول خدا (ص) می فرماید:

این دین متین واستوار است با وفق و مدارا واردش شوید و احدی از بندگان را به عبادت خدا اجبار نکنید تا همانند اسب سواری نباشد که  در اثر شتاب زدگی نه تنها به مقصدش نرسید بلکه مرکبش را هم از دست داد .

بنا براین ترغیب کودکان به دین ومعنویت باید با تکیه بر روش های مناسب و کودکانه وبا تاکید بر زیبایی های دین انجام گیرد ، نه به همان شیوه ای که خود اولیا تربیت شده اند این ذهنیت کاملا نادرست است زیرا بین شرایط کنونی و قبلی تفاوت بسیار است .

برای کسی که دغدغه تعلیم و تربیت فرزند خود را دارد نسبت به مراحل و میزان رشد کودک در سال های مختلف کودکی باید شناخت پیدا نماید و روانشناسی کودک را بداند .

بسیاری از امور مقدس مثل عزاداری ها ، مراسم دینی و… که برای بزرگ ترها اهمیت زیادی دارد برای بچه ها هیچ معنای روشنی ندارد به همین جهت قابل احترام نیست. انها در مراسم عزاداری بازی و شوخی وشیطنت می کنند می خندند وهمه چیز را در زیارتگاه به هم می زنند ، به همین جهت مفاهیم دینی مثل خدا ، پیامبر ، دعا ، قرآن ، شیطان ، مرگ ، بهشت و دوزخ برای کودکان فضایی متفاوت با بزرگسالان دارد هر چند ممکن است واژه هایی مذهبی را به زبان بیاورند.

مراحل رشد تفکر دینی در کودکان ونوجوانان :

دوره پیش عملیاتی ( از سنین ۲ تا ۶ سالگی ) کودک دارای دو ویژگی است :

۱ خود محوری : کودک فقط از دریچه چشم خود به دنیا نگاه می کند.

۲ تمرکز گرایی : فقط کودک به یک جنبه از پدیده ها توجه می کند.

مثلا در مورد خدا ، او را یک موجود مادی که سر و دست و پا دارد تصور می کند. جهنم : جایی که اتش زیادی دارد و شیطان را یک ادم زشت ، براساس گفته ها وشنیده ها تصور می کند.

هارفر اندیشمند روانشناسی رشد این دوره را ( دوره دینی داستان های پریان ) می نامد و گلدمن نیز این دوره را تفکر مذهبی شهودی می نامد.

دوره عملیات عینی ( ۱۱ ـ۷ سالگی ) :

پیاژه : زمانی که کودک به مدرسه می رود از نظر پیاژه وارد دوره عملیات عینی شده است و به تدریج می تواند از چند بعد به پدیده ها بنگرد و در سن کم کم خدا را خارق العاده گاهی فوق مادی به شکل نور ، اتش و… می پندارد و بین دو مرحله عینی و شهودی دست و پا می زند تا ۹ سالگی و از ۱۲ سالگی به بعد وارد دوره عملیات صوری می شود.  

یکی از ویژگی های تربیتی اسلام توجه به ظرفیت افراد می باشد. ما می توانیم با درک  ظرفیت  و توان  فکری کودک بالاترین حقایق هستی را با زبانی روان به کودک منتقل کنیم. 

جان لاک اندیشمند فرانسوی : اندیشه خدا را از همان اغاز کودکی می توان در نهان فرزندانمان جای دهیم و عشق و احترام به خدا را در روانشان بدمیم.      ((مجله رواق اندیشه شماره ۱۴ ))

اموزش دینی مفهوم خدا به کودک اگر مناسب با فهم و درک او انجام نگیرد نه تنها کمکی به کودک نمی کند بلکه رشد فکری او را در هم میریزد و درک فطری کودک را واپس می زند.(( خدا به تصور کودکان  صفحه ۱۰۵ ))

کودکان زیر ۴ سال فاقد هر گونه ذهنیت منسجم از خدا هستند و شکل بندی ذهن آن ها از خدا از ۴ سال به بالا شروع می شود. با توجه به سوالات کودکان در این سن تعداد قابل توجهی ادعا کرده اند که خدا را می توان دید و کسانی که دیدن او را رد کرده اند چون خدا را در اسمان ها دانسته اند.

نکات کلیدی در تر بیت دینی کودکان :

۱ ـ خودتان درباره اعتقادات دینی به ویژه مسأله خدا به باور برسید تا بتوانید زمینه را برای تقویت اعتقادات فرزندتان فراهم نموده والگوی مناسبی برای کودک باشید.

۲ ـ تبدیل باور ها به یقین : خودتان باور و یقین داشته باشید.

۳ ـ همیشه بگذارید بچه ها گفتار درباره خدا را آغاز کنند.

۴ ـ در معرفی خدا از ذات خداوند برای کودک صحبت بکنید اگر خیلی اصرار داشت که از اثار و صفات خدا برایش بگویید اگر پاسخ کودک را نمی دانید عصبانی نشوید و صادقانه به او بگویید نمی دانم با گفتن این کلمه صداقت را به کودک می اموزید.

۵ ـ مهم ترین صفتی که باید برای معرفی خدا به کودک اغاز کنیم ویژگی محبت و رحمت خدا به همه موجودات است.

۶ ـ کودکان مفاهیم پیچیده مذهبی را از طریق شعر و سرود بهتر درک می کنند و می توان به داستان ها   ، سرود خوانی و حفظ ایات قرانی اشاره کرد.

۷ ـ از لالایی هایی که جنبه دینی دارند برای خواباندن او استفاده کنید.

۸ ـ معاشرت با دوستان و خانواده های شریف و مومن.

۹ ـ استفاده از لغات مناسب با سن کودک برای مثال برای معرفی خدا به کودکان زیر۶ سال  باید  از  واژه هایی چون برای همیشه ، بزرگ و خوب استفاده کرد.

۱۰ ـ   درباره القای یک صفت الهی از دانسته های کودک استفاده کنید مثلا پدر و مادرت چه قدر مواظب تو هستند ؟ می گوید : خیلی.  بگویید : خدا خیلی مهربان تراست.

پیشنهادات :

۱ ـ استفاده از لحظات شیرین کودک بهترین فرصت برای گفت و گو با آن ها درباره خداوند است و در این لحظه بهترین ظرفیت را از نظر پذیرش دارند.

۲ ـ محبت خدا : با بیان داستان ها ی اموزنده ، محبت ، لطف و بخشش خداوند را به آن ها القا کنید. کارشناسان امر تربیت می نویسند که با کودکان لااقل تا شش سالگی باید بیش تر از مهر و عنایت خداوند گفت تا از خشم خداوند و جهنم.                       ( پرورش مذهبی و اخلاقی کودکان صفحه ۶۵ )

۳ ـ استفاده ازطبیعت خدا : والدین و مربیان می توانند متناسب با سن و درک کودک از نمونه های گوناگون طبیعت استفاده کنند و از عالم پرندگان ، گل ها و… سخن گفته و به کودک بگویند که همه     این ها را خدای مهربان به ما داده است ، او را به دامن طبیعت برده و محبت و مهربانی خدا را آشکارا

احساس نموده و به آن ها نشان دهد و از کتاب های مصور ، فیلم و سی دی درباره طبیعت زیبای خداوند و پرندگان و حیوانات و شگفتی های افرینش استفاده کنند.

۴ ـ خدا خنده ها و گریه ها را می شنود: فهرستی از پدیده هایی که کودکتان با آن ها مواجه است تهیه کنید و بگویید خدا از همه این ها آگاهی دارد ، مثلا به کودک سه یا چهار ساله می توان گفت : خدا گریه ها ، خنده ها ، حرف ها ، آواز ها و صدای نفس های ما را می شنود و خدا می تواند ، کوه ها ، پرنده ها ، آسمان و زمین را ببیند و بگویید در هر جا و در هر حالتی که باشیم مثلا اگر گم شده باشیم خدا ما را    می بیند و به ما کمک می کند.                       ( کلید های آموختن به کودکان درباره خدا صفحه ۵۶ )

اثر احساس حضور خدا بر کودک :

احساس حضور خداوند باعث تقویت وجدان کودکان می شود تا حدی که در نبود والدین به آن ها احترام می گذارند و درمورد تصمیم هایی که می گیرند و می اندیشند.

معرفی خدا از طریق حس مذهبی :

چون خدا دیدنی نیست نمی توان در قالب های محسوس و عینی خدا را به نمایش گذاشت و باید از مسیر درون و پنهانی گرایش به خدا و از مجرای حس و نیروی درونی شکوفا شود؛ تفکر مذهبی با اطلاعات دینی متفاوت است و پرورش حس دینی بر اطلاعات دینی درباره خداوند برتری دارد. کودکان بسیاری از صفات مثل صفا ، وفا ، شرافت ، نجابت ، صدق ومدارا را که دیدنی نیستند می آموزند. حس مذهبی و خدا گرایی در کودک باید به طور خود جوش و از درون شکوفا گردد که این مسئله می تواند به طریق ذیل انجام پذیرد.

۱ ـ فعالیت های هنری :

مثل خوش نویسی ، قرائت قرآن و معماری که حس زیبا طلبی را بر می انگیزد وفعالیت های علمی مثل آموزش ، پژوهش ، تدریس و نویسندگی که از نیروی کنجکاوی سرچشمه می گیرد.

۲ ـ استفاده از اشعار کودکانه :

امامان معصوم نیز در تربیت کودکان خود از آن ها سود می بردند.

۳ ـ استفاده از شعر در سیره امامان :

پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین نیز از این روش استفاده می کردند.

۴ ـ استفاده از قصه های کودکانه :

استفاده از قصه های کودکی حضرت موسی و عیسی ، حضرت سلیمان ومورچگان برای بچه ها مناسب است. در قصه باید از شکرگزاری به درگاه خداوند و زندگی اولیای الهی و توجه به نعمت های الهی باشد. قصه باید ویژگی هایی داشته باشد مثل :

۱ ـ معنادار بوده وهدفی را به کودک القا نموده و دارای نکات مفید و سازنده باشد.

۲ ـ محتوای داستان رابطه کودک با خدا را تقویت نموده و به او القا نماید.

۳ ـ قصه در حد سن کودک و متناسب با سطح سوالاتش باشد. در بیان قصه باید مواظب بود که تصور کودکان از خداوند دچار تیرگی نشود و با کج سلیقه گی داستان را انتخاب نکنیم که کودک را ضد خدا بپروراند مثل بیان داستان حضرت ابراهیم ( ع) و ذبح اسماعیل توسط پدرش یا حضرت یونس و تنبیه خداوند .

۴ ـ استفاده از الگو ها و نماد ها:

برای انتقال مفاهیم خیر و ش به کودکان می توانیم از الگو استفاده کنیم مثلا انتقال زشتی و دروغ تصویر کودکی که اخمو و ترسناک و بد سیماست و انتقال راستی و درستی چهره خندان و مهربان   

 

2 thoughts on “ویژه مربیان پیش‌دبستانی”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن

درباره من

طیبه معاشرتی

داشتن یک جامعه‌ی موفق آرزوی همیشگی من است

تازه ترین نوشته ها